مطالب مرتبط
تأثیر هورمونها بر سلامت روان
گردآورنده: دکتر ضحی رضایی، کارشناس ارشد مسئول فنی شرکت داروسازی ایرانهورمون
ارتباط و نقش هورمونها بر سلامت روان در سالهای اخیر بسیار مورد توجه و مطالعه قرار گرفته است. این مواد در جریان خون ترشح میشوند و میان غدد و اندامهای مختلف بدن ارتباط برقرار میکنند. عدم تعادل هورمونها میتواند نقش هورمونها بر سلامت روان را بیش از پیش برای ما مشخص کند. عدم تعادل هورمونها در زنان بیشتر از مردان مشخص است. قاعدگی، بارداری و یائسگی از مواردی هستند که با عدم تعادل هورمونها ارتباط دارند و سبب بروز مشکلات زیادیمیشوند.
نمونههایی از عدم تعادل هورمونی که بر سلامت روان تأثیر میگذارد عبارتند از:
- بیماریهای تیروئید، مانند کمکاری تیروئید(هورمون تیروئید بسیار کم)، که معمولاً با خلقوخوی ضعیف یا افسردگی مرتبط است. یا پرکاری تیروئید (هورمون تیروئید بیش از حد)، که معمولاً با تحریکپذیری و اضطراب مرتبط است.
- سندرم پیش از قاعدگی و اختلال نارسایی پیش از قاعدگی (PMDD) که ناشی از نوسانات هورمونی است و با نوسانات خلقی قابلتوجه و آشفتگی عاطفی مرتبط است.
- افسردگی پس از زایمان، یک اختلال خلقی جدی است که با تغییرات سریع هورمونها در حین و بعد از زایمان مرتبط است.
- قبل از یائسگی و یائسگی که با نوسانات خلقی شدید، افسردگی و اضطراب مشخص میشود، به دلیل افت قابل توجه هورمون استروژن ایجاد میشود.
یکی از مسائلی که در موضوع نقش هورمونها بر سلامت روان مطرح است و به کارکرد درست این مواد شیمیایی مهم در بدن کمک میکند، استرس است. استرس معمولا سبب بروز اختلال در کارکرد هورمونها میشود و مشکلات زیادی را در بدن به وجود میآورد. عدم تعادل هورمونهای تولیدشده از غدد درونریز سبب بروز مشکلات زیر میشود:
- احساس افسردگی
- مشکل در تمرکز
- کاهش وضوح ذهنی
- عدم توانایی در تمرکز
- از دست دادن حافظه
- مشکل بهخاطر سپردن
- حالت گیجی
در موضوع نقش هورمونها بر سلامت روان، غده تیروئید یکی از مهمترین غددی است که باید مورد توجه قرار گیرد. عدم تعادل در ترشح هورمونهای غده تیروئید میتواند مشکلاتی برای سلامت روان را ایجاد کند که این مشکلات به شرح زیرند:
- خستگی
- افسردگی
- بی خوابی
- تحریک پذیری
- ضعف حافظه
عدم تعادل در هورمون های غده تیروئید می تواند توسط عوامل متعددی از جمله استرس، پیری و یا در دوران بارداری اتفاق بیافتد.
وقتی صحبت از نقش هورمون ها بر سلامت روان می شود، بیشک هورمونهای استروژن، پروژسترون و تستوسترون بسیار مهم هستند. این هورمونها میتوانند به شدت سلامت روان را تحت تاثیر قرار دهند. هورمون دیگری که در بحث هورمون جنسی مهم است هورمون اکسیتوسین است، این هورمون در طی رابطه جنسی و یا شیردهی آزاد میشود و میتواند میزان سروتونین را در بدن افزایش دهد. عدم تعادل این هورمونها در بدن عوارضی نظیر افسردگی و اضطراب را در پی دارد.
هورمون اصلی جنسی در زنان هورمون استروژن است. اگر این هورمون به اندازه کافی ترشح نشود، باعث میشود زنان فشارهای روحی زیادی را احساس کنند. زیرا این هورمون بر میزان ترشح سروتونین (که عامل اصلی بیماری افسردگی است) اثر میگذارد. در نتیجه برخی از پیامدهای روانی برای فرد به وجود میآیند. این پیامدها به شرح زیرند:
- عملکرد شناختی محدود
- حافظه ضعیف
- اضطراب
- میل جنسی کم
- خلق و خوی غیرقابل پیش بینی
کاهش هورمون استروژن در زنان میتواند سبب بروز مشکلات خواب، اضطراب، تحریکپذیری، استرس و افسردگی شود. تستوسترون در زنان به مقدار بسیار کمتری نسبت به مردان تولید میشود. عدم تعادل هورمون تستوسترون موضوع مهمی در بحث هورمونها بر سلامت روان است و میتواند سبب بروز مشکلات زیر شود:
- اضطراب
- بلاتکلیفی
- تحریک پذیری
- بی خوابی
- پرخاشگری
- اعتماد به نفس کم
- از دست دادن حافظه و حتی گاهی اوقات آلزایمر
داروهایی که بر استروژن، پروژسترون و تستوسترون اثر میگذارند یا برای تنظیم کمبود یا عدم تعادل این هورمونها استفاده میشوند، چند گروه هستند. این داروها میتوانند بر خلقوخو، اضطراب، انرژی، میل جنسی و عملکرد شناختی اثر بگذارند، اما باید زیر نظر پزشک تجویز شوند، چون در برخی افراد ممکن است علائم روانی را بهتر یا بدتر کنند.
شاید بتوان گفت هورمونهای کورتیزول و یا آدرنالین از مهمترین مواردی هستند که در هنگام بحث نقش هورمونها بر سلامت روان باید به آنها توجه داشته باشیم. وقتی در شرایط استرسزا قرار میگیریم، تعادل این هورمونها بهم میخورد و سبب بروز مشکلاتی برای سلامت روان میشود. مشکلات روانی زیر در اثر عدم تعادل این هورمونها به وجود می آیند:
- افسردگی
- اضطراب
- اختلالات خواب
- نوسانات شدید خلقی
- تحمل پایین
در مبحث مرتبط با نقش هورمونها بر سلامت روان بیشک باید به هورمون انسولین توجه کنیم. هورمون انسولین هورمون بسیار مهمی برای سلامتی است که میزان گلوکز خون را تنظیم میکند. اگر این هورمون دچار اختلال شود مشکلات زیادی برای سلامت جسمانی به وجود میآید و پیامدهای روانشناختی را نیز به همراه دارد. در رابطه با نقش هورمونها بر سلامت روان باید بدانید که عدم تعادل هورمون انسولین سبب بروز مشکلات زیر می شود:
- ابتلا به اختلال بیش فعالی
- افسردگی
- اضطراب
- حملات پانیک یا وحشت
- آلزایمر
- بیخوابی
- مه مغزی
- تحریک پذیری
- سندروم خستگی مزمن
- حرکات تهاجمی
تغییرات زندگی میتواند به بهبود مشکلات هورمونی کمک کند و به نوبه خود سلامتی را بهبود بخشد. برخی از تغییراتی که میتوانید در سبک زندگی خود ایجاد کنید به شرح زیر است:
- مطمئن شوید که به اندازه کافی بخوابید.
- ورزش بیشتری را به برنامه روزانه خود اضافه کنید.
- به رژیمی پایبند باشید که به جای غذاهای فرآوری شده بر روی غذاهای کامل تمرکز دارد.
- حتماً در مورد احساسات خود صحبت کنید.
انواع داروهایی که برای درمان مشکلات سلامت روان ناشی از هورمونها یا عدم تعادل هورمونی استفاده میشوند، بر اساس تأثیر هورمونها و سیستمهای بدن متفاوت است.
داروها میتوانند به کاهش اثرات عدم تعادل هورمونی کمک کنند. برای مثال درمان جایگزینی هورمون یا (HRT) راهی مفید برای رسیدگی به برخی از تغییرات خلقی است که در طول یائسگی و پیش از یائسگی رخ میدهد.
علاوه بر HRT، سایر داروهای مورد استفاده برای رفع عدم تعادل هورمونی عبارتند از:
- داروهای تیروئید برای رفع کم کاری تیروئید و پرکاری تیروئید
- قرصهای ضد بارداری، داروهای ضد افسردگی و داروهای ضد اضطراب برای رفع علائم سندروم پیش از قاعدگی
- داروهای ضد افسردگی برای رفع افسردگی پس از زایمان
منبع:
https://ariyazcenter.com/the-relationship-between-hormones-and-mental-health
Wisner, W. (June 05, 2023). The Link Between Hormones and Mental Health. Taken from the link: https://www.verywellmind.com/the-link-between-hormones-and-mental-health-7500077